De stijl van Genesis

Door David Pawson
Uit: Sleutels tot de Bijbel (2003), Opwekkingslectuur, blz. 59-64
Dit boek bestellen

We gaan nu wat beter kijken naar de tekst van Genesis 1 en in het bijzonder naar de stijl van het hoofdstuk. Het eerste wat opvalt, is dat het niet in een wetenschappelijke taal is geschreven. Veel mensen schijnen ervan te verwachten, dat ze het kunnen lezen als een wetenschappelijke verhandeling.
Maar het tegendeel is waar: het is geschreven in een eenvoudige stijl, zodat iedere generatie het kan begrijpen, ook al zouden die mensen geen hoog opgeleid niveau hebben.

Het verslag gebruikt alleen hele eenvoudige soort-aanduidingen. De plantenwereld wordt onderverdeeld in drie groepen: gras, planten en bomen. Ook de dierenwereld kent maar drie onderverdelingen: huisdieren (in brede zin, dus ook koeien enz.), dieren die gejaagd worden voor de voedselvoorziening en wilde dieren. Deze eenvoudige soortaanduidingen kan iedereen begrijpen.

Woorden

De eenvoud in de gebruikte stijl blijkt ook uit de woorden, die erin gebruikt worden. Je treft maar 76 los van elkaar staande woordstammen in het hele hoofdstuk aan. Bovendien komt elk van die woorden ook voor in alle bekende talen op aarde en dat betekent, dat Genesis 1 het gemakkelijkste hoofdstuk is van de hele Bijbel om te vertalen.
Iedere schrijver moet zich afvragen voor wat voor soort publiek hij zijn boek schrijft. God wilde dat het verhaal van de schepping iedereen waar ook en wanneer ook zou kunnen bereiken. En daarom hield Hij het zo eenvoudig. Zelfs een kind kan het lezen en de boodschap snappen. En dat betekent, dat het ook erg makkelijk te vertalen is.

De gebruikte werkwoorden zijn ook erg eenvoudig. Een van die werkwoorden is bepalend voor ons begrip van wat er plaatsvond. Genesis 1 maakt verschil tussen de woorden 'schiep' en 'maakte'. Het Hebreeuwse woord voor 'scheppen' bara betekent: iets maken uit niets; dat komt maar drie keer voor in heel Genesis 1 - om de schepping van materie, van het leven en van de mens te beschrijven.
In de andere gevallen wordt het woord 'maakte' gebruikt, om aan te geven dat iets uit iets anders wordt gemaakt; meer in de zin van verwerken, zoals wij dat doen bij bepaalde vormen van industrie.

Ook de beschrijving van Gods scheppingswerk in zeven dagen is erg simpel. Iedere zin heeft een onderwerp, een werkwoord en een lijdend voorwerp. De grammaticale constructie is zo eenvoudig dat iedereen die kan begrijpen. Alle zinnen zijn aan elkaar gekoppeld door één woord - bijvoorbeeld 'maar', 'en' of 'toen'. Het is een heel opmerkelijke constructie.

Structuur

Genesis 1 is prachtig gestructureerd. Het is ordelijk ingericht, verdeeld over zes dagen en die zes dagen zijn weer onderverdeeld in twee stellen van drie.
In Genesis 1:2 lezen we "De aarde was nog woest en doods". (Engels: vormeloos en leeg). De ontwikkeling begint in vers 3; dan kun je ook een prachtige congruentie zien tussen de eerste drie dagen en de laatste drie. In de eerste drie dagen schept God een afwisselende leefomgeving met scherpe tegenstellingen: licht en duisternis; uitspansel en oceaan; land en zee. En daar maakt God verdelingen, die elk een basis zijn voor een enorme variëteit. Op de derde dag begint God ook het land te vullen met planten. De aarde heeft nu 'vorm' gekregen.

Dan, op de vierde, vijfde en zesde dag voltooit God de invulling van de verschillende leefgebieden die Hij tijdens de eerste drie dagen had geschapen. Dus op dag vier de zon, maan en sterren die aansluiten bij het licht en de duisternis - die op de eerste dag geschapen waren. Op de vijfde dag de volgels en de vissen die de lucht en zee vullen - die al geschapen waren op de tweede dag. En op de zesde dag de dieren en de mens, die het land in bezit mogen nemen - dat God al op de derde dag geschapen had.
Dus zien we dat God de dingen op een ordelijke en exacte wijze schept. Hij brengt inderdaad orde tot stand uit de chaos. De aarde is nu 'vol' - met leven.

Wiskundige verhoudingen

Het is ook prachtig om te zien, dat Genesis 1 wiskundig goed in elkaar zit. De drie getallen die steeds voorkomen in het verslag zijn 3, 7, 10. Elk getal heeft een eigen bijzondere betekenis in alle voorkomende gevallen in de Bijbel. Het getal 3 geeft aan wat God is; 7 is het volmaakte getal en 10 is het getal van de volledigheid. Als je alle situaties nader bestudeert waar die getallen voorkomen dan vind je grandioos mooie overeenkomsten.
Op 3 momenten schept God echt iets uit niets. Op 3 momenten roept God iets bij name en 3 keer zegent Hij iets. Op 7 plaatsen lezen we dat God "zag dat het goed was". Zo weten we dat er 7 dagen zijn - en de eerste zin in het Hebreeuws omvat 7 woorden. Bovendien bestaan de laatste 3 zinnen van het scheppingsverhaal ook uit 7 woorden in de originele Hebreeuwse schrijfwijze. En er zijn 10 geboden van God.

Eenvoud

De stijl van Genesis 1 staat in een schril contrast met andere 'scheppingsverhalen' als het op de stijl aankomt. Als we bijvoorbeeld het Babylonische scheppingsepos nemen: dat is erg ingewikkeld en verwarrend en heeft weinig te maken met de werkelijkheid.
De eenvoud van het scheppingsverslag in Genesis wordt evenwel niet overal even gewaardeerd. Sommige mensen zeggen dat je daar uit af kunt leiden, dat de Bijbel in deze moderne tijd niet serieus genomen kan worden. Maar er is veel tegen deze simpele redenering aan te voeren.

Stel je eens voor, dat je in een kinderboek moet beschrijven hoe een huis wordt gebouwd. Je wilt het wel goed doen, maar ook zo eenvoudig dat je jeugdige lezers het hele bouwproces kunnen volgen. Je zou dan kunnen schrijven over de metselaar die de muren metselt; over de timmerman die werkt aan de ramen, de deurposten en de dakbalken. Je zou de loodgieter kunnen noemen die de buizen legt en de elektricien die de draden komt trekken; vergeet niet de stukadoor die de muren komt bezetten en de schilder die ze komt behangen en die komt verven.
Op deze manier heeft de beschrijving zes stadia, maar uiteraard is het bouwen van een huis veel ingewikkelder dan dit. De werkelijkheid vereist een goed getimede en gecoördineerde afstemming van de ene vakman op de ander, zodat die tegelijkertijd aan het werk kunnen zijn.

Niemand zal kunnen zeggen dat de beschrijving van het huizenbouwen in het kinderboek niet juist is of dat het een vertekend beeld geeft; in werkelijkheid is het alleen een beetje ingewikkelder. Zo lijkt het ook geen twijfel dat Genesis een versimpeling is van de werkelijkheid; en het spreekt voor zich, dat de wetenschap dat voor ons veel gedetailleerder zal kunnen beschrijven.
Het was evenwel niet Gods bedoeling om een verhaal te laten verschijnen met wetenschappelijk verantwoorde gedetailleerde beschrijvingen. Het was eerder bedoeld om een geordende uitleg te geven, die iedereen zou kunnen begrijpen en geloven, en die zou onderstrepen dat God heel goed wist, wat Hij aan het doen was.

Wetenschappelijke vragen

Het feit dat we de noodzaak van een eenvoudige weergave begrijpen, betekent niet dat we nu alle vragen rond het scheppingsverhaal zomaar even kunnen beantwoorden. Vooral moeten we het hebben over de snelheid waarmee de schepping plaatsvond en de ouderdom van de aarde - twee onderwerpen die direct met elkaar te maken hebben.
Geologen vertellen ons dat de aarde zo'n 4,2 miljard jaar nodig heeft gehad om zich te vormen, terwijl Genesis lijkt te zeggen dat het hele proces maar zes dagen heeft geduurd. Wat is nu juist?

Op het punt van de volgorde van de scheppings-stadia zijn de wetenschappers - met hun ontdekkingen - en de beschrijving van de Bijbel het wel met elkaar eens. De wetenschap is het eens met de volgorde van Genesis 1, op één uitzondering na: de zon, maan en sterren zijn er niet vóór de vierde dag, nadat de planten gemaakt zijn.
Dat lijkt met elkaar in tegenspraak te zijn, totdat we ons gaan realiseren dat de aarde aanvankelijk bedekt was met een dikke laag wolken of mist. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt de juistheid van die veronderstelling.
Toen dus het eerste licht verscheen, zou dat alleen nog maar als een lichtere wolk te zien geweest zijn; maar toen de planten kwamen en begonnen om stikstof om te zetten in zuurstof, trok de mist op en voor het eerst waren de zon, maan en de sterren aan de hemel te zien.

Het zichtbaar worden van zon, maan en sterren was dus te danken aan het verdwijnen van de dikke bewolking, die rond de aarde hing. De wetenschap is het dus helemaal eens met de volgorde van de gebeurtenissen die Genesis 1 aangeeft. Eerst waren er schepselen in de zee en toen pas op het land. De mens kwam als laatste.

Ook al zijn wetenschappers het algemeen wel eens met de volgorde van de gebeurtenissen in Genesis 1, toch blijven er nog grote verschillen in inzicht bestaan. Die betreffen de oorsprong van de dieren en de mensen en daaraan hangt weer een hele serie vragen over de leeftijd van de mensen vóór en na de zondvloed; de omvang van die zondvloed; en de grote vraag van schepping contra evolutie.